Khe Lún Là Gì? Cấu Tạo Và Cách Xử Lý Khe Lún Công Trình

Khe lún là khoảng tách được bố trí giữa các phần của công trình nhằm cho phép các khối kết cấu có thể lún hoặc chuyển vị tương đối mà hạn chế truyền ứng suất bất lợi sang nhau. Khe lún thường gặp giữa hai khối nhà có chiều cao, tải trọng hoặc điều kiện nền móng khác nhau.

Trong thực tế, khe lún công trình cũng là vị trí có nguy cơ thấm nước nếu cấu tạo chống thấm không phù hợp. Vì vậy, ngoài thiết kế kết cấu, cần tính đến băng cản nước, vật liệu chèn khe, keo đàn hồi và giải pháp che khe ngay từ giai đoạn thiết kế, đặc biệt ở tầng hầm và các kết cấu tiếp xúc với nước.

Khe lún là gì?

Khe lún là gì? Hiểu đơn giản, đây là khe được tạo ra để tách các phần công trình có khả năng lún khác nhau, giúp chúng có điều kiện chuyển vị tương đối mà không tác động trực tiếp lên nhau.

Khe lún có thể xuất hiện giữa hai khối nhà khác chiều cao, giữa phần công trình cũ và mới hoặc những khu vực có tải trọng, nền móng và điều kiện làm việc khác biệt. Không nên xem khe lún đơn thuần là một vết nứt cần bịt kín, bởi đây có thể là một bộ phận được chủ động bố trí trong thiết kế.

Đây cũng là lý do việc xử lý khe lún giữa 2 nhà bằng cách đổ vữa hoặc vật liệu cứng lấp đầy khe không phải lúc nào cũng phù hợp. Vật liệu và cấu tạo tại khe phải xét đến khả năng chuyển vị của hai bên.

Tại sao công trình cần bố trí khe lún?

Trong cùng một công trình, các khối kết cấu không phải lúc nào cũng có tải trọng và điều kiện nền móng giống nhau. Ví dụ, một khối nhà cao tầng nằm cạnh khối thấp tầng có thể tạo tải trọng xuống nền rất khác biệt.

Khi độ lún của hai khối khác nhau, khu vực tiếp giáp có thể chịu ứng suất lớn. Nếu thiết kế không giải quyết được chuyển vị tương đối, các bộ phận hoàn thiện hoặc kết cấu tại vùng tiếp giáp có nguy cơ xuất hiện nứt, bong tách và các hư hỏng khác.

Vì vậy, khe lún giữa 2 khối nhà được xem xét ngay từ khâu thiết kế thay vì đợi công trình xuất hiện vết nứt mới xử lý.

Cấu tạo khe lún như thế nào?

Cấu tạo khe lún phụ thuộc vào loại công trình, hệ kết cấu, nền móng, mức chuyển vị dự kiến và yêu cầu chống thấm. Vì vậy không có một kích thước hoặc cấu tạo duy nhất áp dụng cho mọi công trình.

Về nguyên lý, khe tạo sự phân tách cần thiết giữa hai phần kết cấu. Ở những vị trí có nguy cơ tiếp xúc với nước, cấu tạo còn phải bổ sung giải pháp cản nước và hoàn thiện khe.

Một hệ khe có thể bao gồm khoảng khe kết cấu, vật liệu chèn có khả năng biến dạng, vật liệu trám đàn hồi, hệ cản nước bên trong và nẹp hoặc mũ che khe ở bề mặt. Thành phần cụ thể phải được lựa chọn theo hồ sơ thiết kế.

Đặc biệt với tầng hầm, tường ngầm và kết cấu giữ nước, tuyến cản nước cần được xử lý liên tục. Các điểm nối, góc và vị trí chuyển tiếp nếu thi công không tốt có thể trở thành điểm yếu gây rò rỉ.

Khe lún và khe co giãn có giống nhau không?

Khe lún và khe co giãn thường bị gọi chung vì đều tạo khoảng tách trong công trình, nhưng mục đích thiết kế không hoàn toàn giống nhau.

Khe lún chủ yếu liên quan đến khả năng lún và chuyển vị tương đối giữa các phần công trình. Trong khi đó, khe co giãn nhiệt được bố trí để đáp ứng biến dạng do thay đổi nhiệt độ, co ngót và các chuyển vị theo thiết kế.

Vì cơ chế làm việc khác nhau, không nên chỉ nhìn hình dạng bên ngoài rồi áp dụng cùng một phương án xử lý. Việc lựa chọn vật liệu chống thấm cũng phải xét đến chiều rộng khe, mức chuyển vị dự kiến và vị trí tiếp xúc với nước.

Khe lún giữa 2 khối nhà

Khe lún giữa 2 khối nhà thường được xem xét khi hai phần công trình có sự khác biệt đáng kể về tải trọng, chiều cao hoặc điều kiện nền móng.

Ví dụ, một khối cao tầng nằm cạnh khu thấp tầng có thể có đặc điểm lún khác nhau. Khe được bố trí để mỗi phần có điều kiện làm việc tương đối độc lập theo phương án kết cấu.

Ở vị trí tầng hầm, vấn đề phức tạp hơn vì ngoài chuyển vị còn phải xử lý nước ngầm. Đây là trường hợp hệ chống thấm khe cần được thiết kế đồng bộ ngay từ đầu.

Một trong những vật liệu thường được xem xét tại các khe biến dạng có yêu cầu cản nước là băng cản nước. Tùy cấu tạo khe, loại waterstop phải được lựa chọn theo khả năng chuyển vị, chiều dày cấu kiện và yêu cầu của hồ sơ thiết kế.

Xử lý khe lún giữa 2 nhà như thế nào?

Xử lý khe lún giữa 2 nhà cần bắt đầu bằng việc xác định khe đó là khe được thiết kế chủ động hay khoảng hở phát sinh do hai công trình xây dựng độc lập.

Nếu là khe thiết kế, không nên tự ý lấp cứng toàn bộ bằng vữa hoặc bê tông. Giải pháp hoàn thiện phải duy trì được khả năng làm việc theo thiết kế của khe.

Đối với phần mái và mặt ngoài, cần đặc biệt chú ý nước mưa. Tùy cấu tạo có thể sử dụng hệ che khe, nẹp, vật liệu đàn hồi hoặc giải pháp chống thấm phù hợp để nước không đi trực tiếp xuống khoảng tiếp giáp.

Ở tầng hầm hoặc kết cấu bê tông đang thi công, phương án chống thấm thường phải được chuẩn bị trước khi đổ bê tông. Xử lý sau khi toàn bộ kết cấu đã hoàn thiện thường khó hơn do vật liệu cản nước bên trong không còn dễ tiếp cận.

Chống thấm khe lún vì sao khó?

Chống thấm khe lún khác với chống thấm một vết nứt tĩnh. Khe được thiết kế có thể tiếp tục chuyển vị trong quá trình công trình làm việc.

Nếu sử dụng vật liệu quá cứng để bịt một vị trí cần chuyển vị, lớp xử lý có nguy cơ nứt hoặc tách khỏi mép khe khi hai bên dịch chuyển.

Ngược lại, nếu chỉ che bề mặt mà không xử lý đường nước tại kết cấu ngầm thì nước vẫn có thể đi vào phía trong. Vì vậy hệ chống thấm phải vừa xét đến nước, vừa xét đến chuyển vị của khe.

Chống thấm khe lún bằng băng cản nước

Đối với khe lún công trình được xử lý ngay trong quá trình thi công bê tông, băng cản nước PVC Waterstop là một trong những giải pháp thường được sử dụng. Nghiên cứu về chống thấm công trình ngầm cũng đề cập việc lựa chọn băng cản nước có kích thước và vật liệu phù hợp với khe biến dạng, đồng thời yêu cầu lắp đặt chắc chắn và xử lý mối nối phù hợp.

Băng được bố trí theo thiết kế để tạo tuyến cản nước đi qua vị trí khe. Khi nước tìm đường xuyên qua khe bê tông, waterstop đóng vai trò kéo dài và cản đường truyền nước.

Điểm quan trọng không chỉ nằm ở bản thân vật liệu. Băng phải được định vị đúng, mối nối liên tục và không bị xô lệch trong quá trình đổ, đầm bê tông.

Với khe có chuyển vị, cần chọn đúng cấu tạo waterstop dành cho vị trí đó thay vì mặc định dùng bất kỳ loại băng PVC nào.

Thanh trương nở có dùng cho khe lún không?

Cần phân biệt khe lún với mạch ngừng thi công. Thanh trương nở thường được ứng dụng tại các mạch ngừng, khe tiếp giáp bê tông và một số chi tiết cần vật liệu trương nở khi tiếp xúc với nước.

Vì khe lún có thể cần tiếp nhận chuyển vị tương đối giữa hai khối kết cấu, không nên mặc định thay băng cản nước dành cho khe biến dạng bằng thanh trương nở.

Trong các hạng mục mạch ngừng hoặc chi tiết bê tông phù hợp, có thể tham khảo nhóm thanh trương nở và lựa chọn sản phẩm theo đúng bản vẽ, yêu cầu kỹ thuật của công trình.

Việc phân biệt hai nhóm vật liệu ngay từ đầu giúp tránh tình trạng thấy vị trí nào có nguy cơ thấm cũng sử dụng chung một giải pháp.

Chống thấm khe lún nhà liền kề

Chống thấm khe lún nhà liền kề thường gặp khó khăn do khoảng cách giữa hai nhà nhỏ, khó tiếp cận và chịu trực tiếp nước mưa từ mái.

Nếu công trình chưa hoàn thiện, nên xử lý hệ khe ngay từ đầu. Phần mái cần có cấu tạo che nước nhưng vẫn tính đến khả năng chuyển vị giữa hai nhà.

Với công trình đã sử dụng và xuất hiện thấm, trước tiên cần xác định nước vào từ mái, tường ngoài hay khe tiếp giáp. Không nên chỉ bơm vật liệu vào vị trí nhìn thấy nước bên trong mà chưa xác định đường nước từ phía ngoài.

Khe lún tường rào

Khe lún tường rào cũng là một chủ đề thường gặp, nhất là với hàng rào dài hoặc khu vực nền đất có điều kiện không đồng đều.

Vết nứt trên tường rào không đồng nghĩa với việc công trình chắc chắn thiếu khe lún. Nứt còn có thể liên quan đến móng, co ngót, vật liệu, thi công hoặc chuyển vị nền.

Với tường rào dài hoặc có thay đổi về móng và điều kiện nền, vị trí khe cần được xác định từ thiết kế. Không nên tự đặt khoảng cách khe theo một con số cố định cho mọi công trình.

Khe lún nhà cao tầng

Khe lún nhà cao tầng cần được xem xét chặt chẽ hơn do tải trọng lớn và kết cấu phức tạp. Trường hợp phổ biến là công trình gồm nhiều khối có chiều cao khác nhau hoặc phần tháp cao tầng kết hợp với khối đế.

Các khối có tải trọng và hệ móng khác nhau có thể phát sinh độ lún khác nhau. Việc có cần bố trí khe hay không, vị trí và cấu tạo ra sao phải do đơn vị thiết kế kết cấu xác định.

Đặc biệt tại tầng hầm, khe vừa phải đáp ứng yêu cầu kết cấu vừa phải được xử lý chống thấm phù hợp.

Khe lún nhà công nghiệp

Khe lún nhà công nghiệp có thể xuất hiện tại vị trí tiếp giáp giữa các khối công trình có tải trọng hoặc hệ kết cấu khác nhau.

Nhà xưởng còn có thể xuất hiện nhiều dạng khe khác như khe co giãn và khe tại sàn. Vì vậy trước khi lựa chọn vật liệu, cần xác định đúng loại khe và chức năng của nó.

Không nên gọi tất cả các đường chia trên sàn nhà xưởng là khe lún, bởi mỗi loại khe có yêu cầu cấu tạo và xử lý khác nhau.

Khe lún kè đá hộc

Với khe lún kè đá hộc, mục đích của khe cũng liên quan đến việc phân đoạn công trình và hạn chế ảnh hưởng khi các đoạn có chuyển vị khác nhau.

Cấu tạo cụ thể phụ thuộc vào chiều cao kè, nền đất, tải trọng, chiều dài tuyến và hồ sơ thiết kế. Những công trình kè giữ đất hoặc làm việc gần nguồn nước cần đặc biệt quan tâm đến thoát nước và ổn định tổng thể, không chỉ riêng phần khe.

Mũ che khe lún có tác dụng gì?

Mũ che khe lún hoặc nẹp che khe thường nằm ở lớp hoàn thiện. Bộ phận này giúp che khoảng hở, hạn chế bụi và nước đi trực tiếp vào khe, đồng thời tăng tính thẩm mỹ.

Tuy nhiên, mũ che không nên bị hiểu là toàn bộ hệ chống thấm. Với tầng hầm, mái, sàn hoặc khu vực chịu nước, bên dưới vẫn có thể cần các lớp cản nước và vật liệu đàn hồi khác theo thiết kế.

Mũ hoặc nẹp cũng cần cho phép chuyển vị trong phạm vi thiết kế thay vì khóa cứng hai bên khe.

Thi công khe lún cần chú ý điều gì?

Thi công khe lún phải bám theo bản vẽ kết cấu và bản vẽ chống thấm. Không nên tự ý thay đổi chiều rộng khe, liên kết hai khối bằng vật liệu cứng hoặc thay đổi loại waterstop khi chưa có chấp thuận kỹ thuật.

Nếu sử dụng băng cản nước, cần đặc biệt kiểm soát quá trình cố định trước khi đổ bê tông. Băng bị gập, xoắn hoặc dịch chuyển có thể làm gián đoạn tuyến cản nước. Các mối nối cũng cần được xử lý liên tục theo hướng dẫn của loại vật liệu sử dụng.

Trong quá trình đổ và đầm bê tông, cần hạn chế làm xô lệch băng đồng thời đảm bảo bê tông được thi công tốt quanh khu vực waterstop.

Sau khi hoàn thiện kết cấu, phần khe phía ngoài tiếp tục được xử lý bằng hệ vật liệu phù hợp với thiết kế, có thể gồm vật liệu chèn, keo đàn hồi và nẹp che.

Những lỗi thường gặp khi xử lý khe lún

Một lỗi đáng chú ý là lấp cứng khe lún bằng vữa hoặc bê tông trong khi khe được thiết kế để cho phép chuyển vị. Cách làm này có thể làm mất chức năng ban đầu của khe.

Một lỗi khác là chỉ chống thấm trên bề mặt nhưng bỏ qua cấu tạo cản nước bên trong ở khu vực tầng hầm hoặc kết cấu ngầm.

Với băng cản nước, mối nối không liên tục, băng bị xô lệch hoặc lựa chọn sai loại theo cơ chế làm việc của khe cũng làm tăng nguy cơ rò rỉ. Việc lựa chọn waterstop cần căn cứ vào chiều rộng khe, chuyển vị dự kiến, chiều dày cấu kiện và vị trí tiếp xúc nước.

Câu hỏi thường gặp về khe lún

Khe lún có phải là vết nứt công trình không?

Không. Khe lún có thể là khoảng tách được chủ động bố trí theo thiết kế. Trong khi đó, vết nứt có thể là hiện tượng phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Khe lún có cần chống thấm không?

Nếu khe nằm tại mái, tầng hầm, tường ngầm, bể hoặc khu vực có khả năng tiếp xúc với nước thì cần có giải pháp chống thấm phù hợp. Giải pháp cụ thể phụ thuộc cấu tạo và mức chuyển vị của khe.

Có thể dùng xi măng bịt khe lún giữa 2 nhà không?

Không nên mặc định dùng vật liệu cứng để bịt kín một khe cần chuyển vị. Xử lý khe lún giữa 2 nhà cần xác định nguyên nhân, cấu tạo và mức chuyển vị trước khi chọn vật liệu.

Khe lún và khe nhiệt có giống nhau không?

Không hoàn toàn. Khe lún liên quan đến chênh lệch lún/chuyển vị giữa các phần công trình, còn khe nhiệt hay khe co giãn chủ yếu phục vụ biến dạng của kết cấu do nhiệt độ và các tác động liên quan.

Băng cản nước có dùng cho khe lún không?

Có thể, nếu loại băng và cấu tạo được thiết kế cho khe có chuyển vị. Không nên chọn băng chỉ dựa vào tên sản phẩm; cần xét đến chiều rộng khe, chuyển vị, chiều dày kết cấu và áp lực/điều kiện nước.

Kết luận

Khe lún là một bộ phận quan trọng trong nhiều công trình có sự khác biệt về tải trọng, chiều cao, nền móng hoặc khả năng lún giữa các khối. Khe không đơn thuần là khoảng trống cần lấp kín mà phải được thiết kế để đáp ứng chuyển vị của công trình.

Đối với vị trí có nguy cơ tiếp xúc với nước, chống thấm khe lún cần được tính toán đồng bộ từ cấu tạo kết cấu đến băng cản nước, vật liệu đàn hồi và lớp che hoàn thiện. Đặc biệt, không nên nhầm khe lún với mạch ngừng hoặc khe co giãn vì mỗi loại có cơ chế làm việc và yêu cầu xử lý khác nhau.

Minh Phú Group cung cấp các nhóm vật liệu phục vụ chống thấm mạch ngừng và khe bê tông như băng cản nước, thanh trương nở cùng nhiều giải pháp vật liệu xây dựng cho công trình. Khách hàng nên cung cấp bản vẽ hoặc thông tin vị trí thi công để lựa chọn vật tư phù hợp.

Hotline mua hàng: 0931.888.789
Hotline báo giá: 0931.543.789
Liên hệ đại lý: 0971.379.789