Cách xây bể phốt cần được tính toán ngay từ giai đoạn làm móng và hệ thống thoát nước của ngôi nhà. Một bể được xây đúng không chỉ cần đủ dung tích mà còn phải bố trí đúng các ngăn, đường ống, cửa thăm, thông hơi và xử lý kín nước tại những vị trí quan trọng.

Trong nhà ở dân dụng, bể 2 ngăn và 3 ngăn đều được sử dụng, trong đó cách xây bể phốt 3 ngăn thường gồm ngăn chứa, ngăn lắng và ngăn xử lý/lọc tiếp theo. Kích thước, kết cấu và cách chia ngăn không nên áp dụng cứng nhắc cho mọi công trình mà cần căn cứ số người sử dụng, lượng nước thải, điều kiện nền đất và thiết kế hệ thống thoát nước.

Bể phốt là gì?

Bể phốt hay bể tự hoại là công trình tiếp nhận và xử lý sơ bộ nước thải sinh hoạt trước khi nước được đưa sang công trình xử lý hoặc hệ thống thoát nước tiếp theo.

Bên trong bể diễn ra quá trình lắng cặn và phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện kỵ khí. Vì vậy, bể không đơn thuần là một hố chứa chất thải.

Muốn xây bể phốt đúng kỹ thuật, cấu tạo bên trong phải tạo được dòng chảy phù hợp, hạn chế bùn và váng đi trực tiếp sang ngăn tiếp theo.

Bể phốt 2 ngăn và 3 ngăn khác nhau thế nào?

Bể phốt 2 ngăn

Bể 2 ngăn có cấu tạo đơn giản hơn, thường gồm ngăn chứa và ngăn xử lý/lắng tiếp theo.

Ngăn đầu tiên tiếp nhận trực tiếp nước thải, đồng thời là khu vực tích tụ phần lớn bùn. Nước sau quá trình lắng và phân hủy sơ bộ được chuyển sang ngăn kế tiếp trước khi thoát ra ngoài.

Cách xây bể phốt 2 ngăn cần đặc biệt chú ý đến vị trí đường ống chuyển nước giữa hai ngăn. Nếu bố trí không phù hợp, bùn đáy hoặc lớp váng phía trên có thể bị cuốn theo dòng nước.

Bể phốt 3 ngăn

Bể 3 ngăn chia quá trình xử lý thành nhiều giai đoạn hơn. Cách gọi phổ biến là ngăn chứa, ngăn lắng và ngăn lọc/xử lý cuối.

Ngăn chứa thường có thể tích lớn nhất vì đây là nơi tiếp nhận trực tiếp chất thải và tích tụ nhiều bùn. Hai ngăn phía sau tiếp tục giữ lại cặn trước khi nước được đưa ra hệ thống tiếp theo.

Không nên hiểu rằng cứ chia một bể thành ba khoang bằng nhau là đã hoàn thành cách làm bể phốt 3 ngăn.

Cách xây bể phốt 3 ngăn đúng kỹ thuật

Quy trình dưới đây trình bày các công đoạn chính từ xác định vị trí đến hoàn thiện. Kích thước, chiều dày kết cấu, cốt thép và cao độ đường ống cụ thể cần thực hiện theo hồ sơ thiết kế của từng công trình.

Bước 1: Xác định vị trí xây bể phốt

Trước khi đào đất cần xác định vị trí bể và hướng đi của đường ống từ khu vệ sinh đến bể.

Nên đồng thời tính trước vị trí cửa thăm để sau này có thể kiểm tra và hút bùn mà không phải phá nền hoặc tháo dỡ nhiều hạng mục.

Vị trí bể cũng phải phối hợp với móng, dầm móng, đường cấp thoát nước và các kết cấu khác. Không nên tự ý đặt bể vào khu vực ảnh hưởng đến móng nhà.

Bước 2: Xác định dung tích và kích thước bể

Không có một kích thước duy nhất cho mọi gia đình.

Dung tích cần căn cứ vào số người sử dụng, lượng nước thải, đặc điểm công trình và yêu cầu thiết kế. Vì vậy, những kích thước bể phốt có sẵn trên mạng chỉ nên xem như số liệu tham khảo, không nên sao chép nguyên vào mọi ngôi nhà.

Khi tính kích thước cũng phải tính đến không gian của các ngăn, chiều cao làm việc, vị trí đường ống và phần kết cấu bể.

Bước 3: Đào hố bể phốt

Sau khi xác định tim, kích thước và cao độ, tiến hành đào hố theo bản vẽ.

Đáy hố cần được kiểm tra tình trạng nền đất. Nếu nền yếu, có nước ngầm hoặc điều kiện địa chất bất lợi thì phải có biện pháp xử lý phù hợp trước khi thi công bể.

Không nên đào xong rồi xây ngay khi đáy hố còn bùn nhão hoặc không đạt điều kiện thi công.

Bước 4: Thi công đáy bể

Tùy thiết kế, đáy bể có thể sử dụng kết cấu bê tông cốt thép.

Nếu sử dụng cốt thép, cần kê và định vị thép đúng vị trí trước khi đổ bê tông. Có thể sử dụng con kê bê tông tại những kết cấu phù hợp để hỗ trợ duy trì lớp bê tông bảo vệ theo thiết kế.

Không nên đặt thép trực tiếp sát nền hoặc tự xác định khoảng cách kê thép khi chưa có yêu cầu kết cấu.

Bước 5: Xây hoặc đổ thành bể

Sau khi phần đáy đạt điều kiện thi công tiếp, tiến hành làm thành bể.

Bể xây gạch cần chú ý chất lượng mạch xây, các góc và điểm giao giữa thành với đáy. Nếu sử dụng bê tông cốt thép thì phải thi công cốt thép, cốp pha và bê tông theo bản vẽ kết cấu.

Đây là công trình thường xuyên chứa nước thải nên các khe hở, vị trí rỗ hoặc điểm thi công không kín có thể trở thành nguyên nhân rò rỉ sau này.

Bước 6: Chia các ngăn bể phốt

Với cách xây bể phốt 3 ngăn, bể được chia thành ba khoang có chức năng khác nhau.

Ngăn đầu tiếp nhận chất thải và thường được bố trí lớn hơn. Ngăn tiếp theo giúp lắng thêm phần cặn còn lại. Ngăn cuối tiếp tục xử lý trước khi nước đi ra ngoài.

Tỷ lệ 50% – 25% – 25% thường được nhắc đến như một cách bố trí tham khảo cho bể 3 ngăn, nhưng kích thước thực tế vẫn phải được xác định theo thiết kế và nhu cầu sử dụng.

Bước 7: Lắp đường ống vào bể

Ống từ nhà vệ sinh đưa nước thải vào ngăn chứa đầu tiên.

Tuyến ống nên được bố trí hợp lý, hạn chế những đoạn chuyển hướng không cần thiết. Cao độ và độ dốc phải bảo đảm khả năng thoát nước theo thiết kế.

Đây là phần cần làm chính xác ngay từ đầu vì khi bể đã đậy nắp và hoàn thiện nền phía trên, việc sửa lại đường ống sẽ khó khăn hơn nhiều.

Bước 8: Làm đường thông giữa các ngăn

Đây là một trong những phần quan trọng nhất khi tìm hiểu cách làm bể phốt chuẩn.

Trong ngăn chứa, phía trên thường có lớp váng còn phía dưới là bùn lắng. Đường chuyển nước cần lấy phần nước ở vùng phù hợp thay vì đưa trực tiếp váng nổi hoặc bùn đáy sang ngăn tiếp theo.

Vì vậy, không nên khoét lỗ giữa các ngăn một cách tùy ý. Cao độ, vị trí và cấu tạo đường thông cần được xác định ngay trên bản vẽ.

Bước 9: Lắp đường ống thoát

Sau khi nước đi qua các ngăn, ống ra dẫn nước sang công trình xử lý hoặc hệ thống thoát nước tiếp theo.

Cao độ ống ra phải phối hợp với mực nước làm việc của bể và tuyến thoát phía ngoài.

Nếu đặt sai cao độ, dòng chảy bên trong các ngăn có thể không hoạt động như dự kiến.

Bước 10: Xử lý các mạch ngừng và vị trí xuyên kết cấu

Với bể bê tông cốt thép, những vị trí mạch ngừng thi công cần được xử lý ngay trong quá trình xây dựng thay vì đợi bể rò nước mới sửa.

Tùy cấu tạo, có thể sử dụng băng cản nước tại các mạch ngừng cần kiểm soát nước theo thiết kế.

Đường ống xuyên thành bể cũng là vị trí cần chú ý. Khe quanh ống phải được xử lý phù hợp để hạn chế nước rò qua điểm tiếp giáp giữa hai loại vật liệu.

Bước 11: Chống thấm bể phốt

Sau khi hoàn thiện phần kết cấu hoặc xây, tiến hành xử lý bề mặt và chống thấm theo hệ vật liệu được lựa chọn.

Đặc biệt chú ý các góc chân tường, vị trí tiếp giáp đáy – thành, ống xuyên bể, mạch ngừng và những khu vực đã sửa chữa.

Không nên hiểu rằng chỉ trát một lớp vữa bên trong là chắc chắn bể sẽ kín nước. Chất lượng chống thấm còn phụ thuộc vào nền, vật liệu và cách thi công.

Ở những mạch tiếp giáp phù hợp với giải pháp trương nở, có thể tham khảo nhóm thanh trương nở và lựa chọn theo đúng cấu tạo thực tế.

Bước 12: Làm ống thông hơi

Bể cần có giải pháp thông hơi phù hợp để khí sinh ra trong quá trình phân hủy có đường thoát.

Tuyến thông hơi cần được tính cùng hệ thống thoát nước ngay từ đầu, tránh trường hợp xây xong mới tìm vị trí bổ sung.

Đồng thời phải hạn chế tình trạng khí và mùi thoát ngược vào không gian sinh hoạt.

Bước 13: Làm nắp và cửa thăm bể phốt

Nắp bể phải đáp ứng yêu cầu kết cấu của vị trí sử dụng.

Cần chừa cửa thăm tại vị trí có thể tiếp cận để kiểm tra và hút bùn sau này. Việc bịt kín toàn bộ bể rồi lát nền cố định phía trên sẽ gây khó khăn đáng kể khi cần bảo trì.

Nếu bể nằm dưới khu vực chịu tải, phần nắp phải được thiết kế phù hợp với tải trọng thực tế, không nên tự làm theo một chiều dày cố định.

Bước 14: Kiểm tra trước khi lấp đất và hoàn thiện

Trước khi che khuất bể, cần kiểm tra lại thành, đáy, các mạch nối, ống xuyên thành, đường thông giữa các ngăn, ống vào, ống ra, thông hơi và cửa thăm.

Nếu có yêu cầu thử kín, cần hoàn thành trước khi lấp đất hoặc thi công lớp hoàn thiện phía trên.

Việc phát hiện rò rỉ ở giai đoạn này dễ xử lý hơn nhiều so với khi nhà đã lát gạch và đưa vào sử dụng.

Cách xây bể phốt 2 ngăn

Cách xây bể phốt 2 ngăn về trình tự thi công không khác quá nhiều so với bể 3 ngăn. Vẫn cần xác định vị trí, đào hố, làm đáy, thi công thành bể, chia ngăn, lắp đường ống, chống thấm và làm nắp.

Điểm khác biệt chính nằm ở cấu tạo bên trong.

Ngăn đầu là khu vực chứa và phân hủy chính. Ngăn thứ hai tiếp nhận phần nước đã qua xử lý sơ bộ trước khi đưa ra hệ thống tiếp theo.

Vì chỉ có hai ngăn nên việc xác định dung tích và đường chuyển nước càng cần được tính toán phù hợp. Không nên chỉ lấy một thiết kế bể 3 ngăn rồi bỏ đi một vách để biến thành bể 2 ngăn.

Cách làm bể phốt tự hoại hoạt động như thế nào?

Để hiểu cách làm bể phốt tự hoại, cần hiểu dòng chất thải bên trong bể.

Nước thải từ nhà vệ sinh đi vào ngăn đầu. Chất rắn có khối lượng lớn lắng xuống, trong khi một phần chất nhẹ tạo lớp váng phía trên. Quá trình phân hủy kỵ khí diễn ra trong bể.

Phần nước ở vùng giữa được chuyển sang ngăn kế tiếp để tiếp tục lắng và xử lý. Với bể 3 ngăn, nước tiếp tục đi qua ngăn cuối trước khi thoát ra hệ thống tiếp theo.

Chính vì nguyên lý này, cách bố trí đường thông giữa các ngăn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc của bể.

Xây bể phốt bằng gạch hay bê tông cốt thép?

Cả hai phương án đều có thể gặp trong thực tế, nhưng lựa chọn cần dựa trên quy mô bể, điều kiện nền đất, tải trọng và thiết kế công trình.

Bể xây gạch thuận tiện với một số công trình dân dụng nhưng cần đặc biệt chú ý chất lượng xây, trát và khả năng kín nước.

Bể bê tông cốt thép tạo thành kết cấu liền khối tốt hơn khi được thi công đúng thiết kế, nhưng yêu cầu kiểm soát cốt thép, cốp pha, bê tông và mạch ngừng.

Tại những khu vực thành bể có nguy cơ nứt lớp trát hoặc cần gia cường bề mặt theo cấu tạo hoàn thiện, có thể tham khảo lưới mắt cáo. Tuy nhiên, lưới không thay thế cho kết cấu chịu lực hoặc hệ chống thấm của bể.

Cách làm hầm cầu tự hủy cần lưu ý điều gì?

“Cách làm hầm cầu tự hủy” thường được dùng để chỉ việc xây bể tự hoại cho nhà ở. Tuy nhiên, chất thải trong bể không biến mất hoàn toàn.

Bùn vẫn tích tụ dần trong quá trình sử dụng và cần được kiểm tra, hút định kỳ tùy tình trạng thực tế.

Do đó, ngay từ khi xây cần chừa cửa thăm có khả năng tiếp cận. Không nên đặt cửa hút ở vị trí sau này bị tủ, tường, thiết bị cố định hoặc lớp hoàn thiện che kín.

Có nên xây bể phốt dưới nhà vệ sinh?

Có thể bố trí bể dưới một phần công trình nếu phương án này đã được tính toán trong thiết kế.

Điều quan trọng là bể không được xung đột với móng và kết cấu chịu lực. Đồng thời phải giải quyết được đường ống, chống thấm, cửa thăm và khả năng hút bùn sau này.

Nếu phía trên là khu vực lát gạch, phần hoàn thiện xung quanh cửa thăm cần được tính từ trước. Các hạng mục ốp lát có thể sử dụng keo chà ron phù hợp cho phần ron gạch hoàn thiện; sản phẩm này không phải vật liệu chống thấm kết cấu cho bể phốt.

Những lỗi thường gặp khi xây bể phốt

Một trong những lỗi phổ biến là xây bể theo kích thước có sẵn mà không tính đến số người sử dụng và điều kiện công trình. Bể quá nhỏ dễ nhanh đầy, trong khi bể bố trí không hợp lý lại gây khó khăn cho đường ống và bảo trì.

Sai cao độ ống vào, ống ra hoặc đường thông giữa các ngăn cũng có thể ảnh hưởng đến dòng chảy. Đường thông lấy nước quá gần đáy có nguy cơ cuốn bùn, còn bố trí không phù hợp ở phía trên có thể đưa lớp váng sang ngăn sau.

Một lỗi khác là không xử lý kỹ vị trí ống xuyên thành, mạch ngừng và góc đáy – thành. Đây là những khu vực cần được quan tâm ngay từ lúc thi công.

Ngoài ra, nhiều công trình làm cửa thăm quá nhỏ hoặc đặt ở vị trí không thể tiếp cận. Khi bể cần hút bùn hoặc sửa chữa, chủ nhà buộc phải đục phá phần hoàn thiện.

Xây bể phốt đúng cách cần nhớ những gì?

Một cách xây bể phốt đúng cách không thể chỉ tập trung vào việc xây đủ hai hoặc ba ngăn. Cần đồng thời giải quyết kết cấu, dòng chảy, khả năng kín nước và bảo trì lâu dài.

Trước khi thi công nên có bản vẽ thể hiện rõ kích thước bể, vị trí từng ngăn, cao độ ống vào – ra, đường thông giữa các ngăn, thông hơi và cửa thăm.

Trong quá trình thi công cần kiểm tra từng phần trước khi chúng bị che khuất. Đặc biệt không nên tự thay đổi kích thước kết cấu, thép, cao độ đường ống hoặc cấu tạo chống thấm nếu chưa kiểm tra lại thiết kế.

Kết luận

Cách xây bể phốt đúng kỹ thuật nên được thực hiện theo trình tự: xác định vị trí và dung tích → đào hố → thi công đáy → làm thành bể → chia ngăn → đặt đường ống → xử lý mạch và chống thấm → làm thông hơi → làm nắp, cửa thăm → kiểm tra trước khi hoàn thiện.

Với cách xây bể phốt 3 ngăn, cần đặc biệt chú ý chức năng của từng ngăn và đường chuyển nước giữa các khoang. Với cách xây bể phốt 2 ngăn, dù cấu tạo đơn giản hơn nhưng vẫn phải tính đúng dung tích và dòng chảy. Không nên sao chép một kích thước hoặc cấu tạo cố định cho mọi ngôi nhà.